Hai trong một

          Gần đây, haijin Lê Đình Công đề xuất ý tưởng thơ “Hai trong một” trên trang Facebook của mình và có đăng chùm thơ minh họa. Sau đó tiếp tục sáng tác thêm nhiều bài khác trong các bài viết.

 

Gió bấc đêm đã tràn về

Vẳng buồn cây lá bên hè

Xôn xao                                  (Chuyển mùa)

 

Trách chi thác lũ mưa nguồn

Để Hương ngầu đục

Mắt buồn mênh mang.           (Gửi Sông Hương).

Những khúc thơ này nếu viết lên hai dòng sẽ trở thành thơ lục bát:

 

Gió bấc đêm đã tràn về

Vẳng buồn cây lá bên hè xôn xao.

 

Trách chi thác lũ mưa nguồn

Để Hương ngầu đục mắt buồn mênh mang.

Cái ý “Hai trong một” có thể hiểu là một câu thơ mà “chứa” hai thể loại thơ trong đó?

          Ngược lại, nhiều câu thơ Lục bát có thể tách ra viết trên ba dòng sẽ có một khúc Haiku đúng, thậm chí hay. Ta không khó tìm thấy trong kho tàng lục bát những câu thơ như thế. Đặc biệt, các câu lục bát có sử dụng “Tiểu đối” đều có thể ngắt thành ba ý độc lập để trở nên một khúc Haiku:

 

“Long lanh đáy nước in trời

Thành xây khói biếc non phơi bóng vàng”. (Truyện Kiều- Nguyễn Du)

(Long lanh đáy nước in trời

Thành xây khói biếc

Non phơi bóng vàng)

 

“Mình về mình có nhớ không

Nhìn cây nhớ núi nhìn sông nhớ nguồn” (Việt Bắc- Tố Hữu)

(Mình về mình có nhớ không

Nhìn cây nhớ núi

Nhìn sông nhớ nguồn)

 

“Bao nhiêu là bấy đợi chờ

Tình yêu đi ẩn ước mơ bàng hoàng” (Tâm sự- Lý Viễn Giao)

(Bao nhiêu là bấy đợi chờ

Tình yêu đi ẩn

Ước mơ bàng hoàng)

Chẳng hiểu vô tình hay hữu ý, gần đây lác đác một số tác giả cũng đã dùng hình thức viết này:

Quê tôi biển rộng đồng vàng

Lời thơ tiếp bước

Phú Vang nối tình                    (Khơi nguồn 3- Đăng Nguyên)

 

Dẫm lên nhau dấu chân người

Yêu thương ướt đẫm

Vọng lời từ ly                           (Ngàn Thương)

          Đây có thể coi là một thú “Chơi thơ”. Tác giả của những câu thơ như thế phải có ý thức ngay khi sáng tác. Nếu viết lục bát trước, phải chú ý sao cho cấu trúc của câu này chứa trong mình ba ngắt ý độc lập để có thể tách ra thành một khúc Haiku đúng. Còn khi viết Haiku trước lại phải chú ý gieo vần giữa âm tiết thứ hai của ngắt ý ba với âm tiết cuối của ngắt ý một. Đã có thời, một số haijin làm một việc gần giống ý tưởng này. Đó là chuyển dịch từ khúc Haiku sang cặp Lục bát hoặc ngược lại. Việc làm này có hơi khác là không giữ được nguyên vẹn các từ trong câu thơ mà chỉ giữ ý.  

          “Hai trong một” không phải là một “thể loại” thơ và nó càng không là cơ sở để kéo gần hai thể loại Lục bát và Haiku lại với nhau. Haijin Lê Đình Công đã đề xuất một ý tưởng chơi thơ mà những người đã nhuần nhuyễn hai thể loại thơ đặc trưng của hai đất nước Việt- Nhật nên lưu tâm. Có lẽ đây cũng là một cách để nâng tầm thưởng thức và sáng tác cho thơ Haiku Việt ngày càng có sức hấp dẫn hơn!

                     

 

 

 

         

  

 

 

                                Gặp gỡ

Năm hai năm ấy là đây*

Vẫn tròn nghĩa nặng vẫn dầy tình sâu

Tuyết sương dẫu nửa mái đầu

Bể dâu dẫu nửa bể dâu nụ cười!

 

   *Năm mươi hai năm ngày ra trường

 

                                Ảnh xưa

                                                                 Vác cày 

                                                                Vác bừa 

                                                        Vác cuốc, vác bừa 

                                                      Nghỉ ngơi bên nông cụ 

                                         Đào đất tôn nền, gia cố đê là công việc của họ 

                                                               Đánh dậm 

 

                          Lợi ích và lời nói

 

                           Chùa Tam Chúc

Hồ thì rộng mênh mang bóng nước

Điện thì cao ngút ngát tầm xa

Tượng thì lớn hút tầm mắt ngước

Bụt thì thiêng như bụt chùa nhà *

     *Có câu “Bụt chùa nhà không thiêng”

                           Về một cái tên 

           Buổi đầu, khi thơ Haiku được nhiều người hưởng ứng sáng tác, ở hai thành phố lớn Hồ Chí Minh và Hà Nội người ta chỉ gọi tên là Thơ Haiku (hay Haiku) thôi. Nhưng cũng từ đấy manh nha một băn khoăn, tên gọi này không thể hiện được đây là thơ do người Việt làm. Rồi tự nhiên hai chữ Tiếng Việt được thêm vào mong đạt sự minh bạch. Thơ Haiku Tiếng Việt được chấp nhận một cách tự nhiên. Một băn khoăn mới lại xuát hiện, cảm thấy gọi như vậy chưa thật trong sáng. Với những bài thơ tiếng nước ngoài dịch sang tiếng Việt cũng là thơ tiếng Việt đó. Hoặc ngược lại thơ do người Việt làm dịch thành tiếng nước ngoài lại không còn là tiếng Việt nữa. Thế rồi danh xưng HAIKU VIỆT (HKV) được thay thế với sự thống nhất phi văn bản. Tên gọi này không ai hiểu rằng đây là một thể loại thơ khác. Nó là thơ Haiku, người Việt dựa vào các tiêu chí của thơ Nhật Bản cùng những nới lỏng do chính người Nhật hiện tại cho phép. Những người làm thơ thống nhất một số nét về hình thức như vần điệu, phụ từ, đặt tên chùm thơ …cho phù hợp với thói quen và tâm hồn người Việt Nam.

          Một loại tên gọi có liên quan xuất hiện theo danh xưmg Haiku Việt. Câu lạc bộ Haiku Việt (CLB HKV), chủ nhiệm, ban chủ nhiệm câu lạc bộ Haiku Việt (CN, ban CN CLB HKV) … Những danh xưng này cũng không thể dùng một cách tùy tiện được. HKV là thơ, CLB HKV là một tổ chức, CN hay BCN là một chức danh. Khi dùng CLB phải gắn kèm tên địa phương, chẳng hạn CLB HKV Hà Nội, CLB HKV Nha Trang … Khi dùng CN (hay lộng ngôn lên thành chủ tịch CT) cũng phải gắn với một CLB nào đó, chẳng hạn CN CLB HKV Xứ Huế, CN CLB HKV thành phố HCM …  Không có chức danh nào là CN HKV hay CT HKV mà bỏ trống cả. Nói vậy sẽ chẳng là ai!

          Mỗi danh xưng đều có ý nghĩa riêng của nó. Ngay cả tên người, tên địa phương, tên quốc gia cũng vậy. Trong ngôn ngữ nói, sự lẫn lộn còn khả dĩ thể tất nhưng trong ngôn ngữ viết, việc tùy tiện thuộc phạm trù cấm kỵ.

 

                     

                         Khúc Tháng tám 

Rượu mới nghiêng ly trăng đã vạnh ngà

Cơn gió mát theo về phương dâu bể

Muốn mượn thang trời lên thăm Cung Quế

Ngại ngùng lòng nơi Chú Cuội Gốc đa

 

                         Động vật kỳ lạ

                                                            Rắn vẩy sừng

                                                        Ếch tía Ấn Độ 

                                              Khỉ Emperor Tamarin

  Tarsier     

                                  Chọn gì? 

                             Người Tràng An

Biết gió, anh đứng trông cây

Biết sông, nhìn nước

Biết mây, ngóng trời

Ríu ran trong tiếng nói cười

Thoáng nghe em nói

Biết người Tràng An!

                             Tranh khói 

                                                Tác giả: Mehmet Ozguz

                     Trường tôi ngày ấy

        Học hết lớp Nhất trường Cơ bản thì quê quân Pháp về chiếm đóng quê tôi. Làng tôi nằm trong vùng Địch hậu, không có trường lớp để học. Cuối năm 1952 trên cử về hai thày giáo, một tự nhiên, một xã hội, tập hợp học sinh mở trường cấp 2 với một lớp 5. Lóp học không có trường cố định mà thường là đình, chùa hay một ngôi nhà rộng rãi của một ai đó. Thậm chí chỉ là một khoảng trống ngoài trời. Mỗi người có một cái Bàn cá nhân, chân gập lại và sách bút đều nằm trong cái hộp kín ấy. Khi học ngày, lúc học tối. địa điểm luôn thay đổi để đề phòng Việt gian phát hiện, chỉ điểm cho Tây (Quân Pháp và lính dõng từ các bốt rải rác khắp vùng) câu đại bác.

     Không có sách giáo khoa, chỉ thày giáo được phát những quyển sách in có bài giảng trong chương trình. Chúng tôi phải thành lâp “Ban ấn loát” để in bài từ các tài liệu của thày. Nói thế nghe thì oai, nhưng thật ra cách làm là in “Ni thó”. Lấy đất sét nhào thật mịn, độ dẻo vừa đủ, tạo ra một mặt phẳng; viết chữ lên tờ giấy trắng bằng mực tím pha đặc, để khô mực rồi đặt lên mặt đất dã làm mịn cho mực ngấm vào đất. để một lúc giật nhanh tờ giấy ra, đặt lần lượt các tờ giấy trắng vào đất. Mỗi động tác ấy được một tờ tài liệu giống mẫu. Mỗi mẫu in được khoảng vài chục tờ.

     Mỗi khi giặc về càn quét lớn, lớp học lại nghỉ, mọi người theo gia đình tản cư tán loạn mọi nơi. Sách vở được chôn cất (Thường là dưới đống gio nhà bếp) bằng một cái hộp, đó chính là cái vỏ hộp mà Tây để lại từ trận càn trước.

     Tuy gian khổ nhưng chúng tôi hồ hởi vui lắm. Trước buổi học bao giờ cả lớp cũng đồng ca một bài. Tiếng hát trẻ trung lan rộng trong lũy tre làng, trên đồng lúa xanh mơn mởn… Ánh sáng lập lòe từ những ngọn đèn dầu lấp lánh như những vì sao. Có những đêm đi học về, băng qua cánh đồng lúa chín vàng ruộm ánh trăng, lựng thơm hương cốm, chúng tôi rì rầm về tương lai và mong mỏi hòa bình trở lại quê hương mình như xưa.

     Thời gian trôi đi, dâu bể trùng trùng. Khi nhớ về những ngày ấy, tôi như sống lại một thời trai trẻ vàng son và càng trân quý ngày hôm nay!

 

  

                              Giấc mơ xưa 

Ước gì về lại ngày xưa

Ngủ tròn trên cánh võng đưa gió hè

Lời ru vin nhẹ cành tre

La đà con mắt tìm về cơn mơ

Ước gì về lại ngày xưa

Thung thăng gót nhỏ nhởn nhơ lối trường

Quanh mình đầy ắp yêu thương

Xanh sân trăng vắng đỏ tường hoa thưa

Ước gì về lại ngày xưa

Đạn bom vững chí nắng mưa bền lòng

Lênh đênh thuyền lá giữa dòng

Vẫn nghe vang nhịp sóng trong vỗ bờ

Ước gì về lại ngày xưa

Xôn xao chân bước mở cờ hồn bay

Một thời hay một cơn say

Một đời đã đủ đong đầy giấc mơ?

 

Ơi ngày xưa, ơi ngày xưa!

Giấc mơ thưở ấy đến giờ vẫn say

Rượu nồng thắp cánh mà bay

Để tìm về lại một ngày...ngày xưa

                         Kiến trúc kỳ diệu

 

                             Đấm & Xoa

                         Nhớ mùa dâu chín

Hình như màu tím dâu rừng ấy

Vẫn chửa phai mờ trên ngón tay

Hình như thoang thoảng hương thơm dậy

Vẫn đậu hững hờ trên cánh vai

 

Dâu quàng ôm nặng mái tường rêu

Chín mọng bờ cao mắt gợi trêu

Mỗi buổi hoàng hôn hong nắng tãi

Gọi những bàn chân rậm rịch chiều

 

Tiếng cười trong trẻo đến ngây thơ

Ánh mắt trong veo ngước đợi chờ

Đuổi từng trái rụng lăn theo gió

Ngõ vắng êm đềm như giấc mơ

 

Mỗi đận mùa dâu chín cữ này

Lại nghe như thể gió heo may

Ru lạnh trang hình dâu tím tím

Lại thấy lung linh những tháng ngày!

 

                            Động vật kỳ lạ

                                          Thằn lằn quỷ gai

                                              Hươu đùi vằn

                                           Rắn có chân

                                                Mèo có cánh 

                                  Cởi làm gì?

          Cái nút giao thông ấy được cởi ra bằng cách cải tạo ngã tư cũ để đáp ứng nhu cầu qua lại của xe cộ ngày càng tăng. Việc làm đồng nghĩa với mở rộng cả bốn ngả đường chung đầu tại ngã tư này. Các vỉa hè, hành lang chung cư tứ phía đều bị xén sâu làm mặt đường. Thế rồi xe ủi, xe xúc, máy đầm, máy nén … rầm rầm làm việc. Thế rồi con đường rộng ra đến gần sát mặt nhà ở, trải nhựa bóng nhoáng như gương soi. Mấy ông bà già có thói quen ngồi hóng gió trên những chiếc ghế xi măng đặt dưới tán cây gần đó hỉ hả gật gù, xì xầm khen ngợi về cảnh xe cộ không còn chen chúc, mở còi inh ỏi xin đường. Vài ngày đầu, cảnh tượng lưu thông nom cũng có vẻ văn minh hơn, xứng với cái tên Đô thị kiểu mẫu được gắn cho cả khu.

     Được ít bữa, người ta thấy lác đác vài chiếc xe hơi nhỏ đỗ chềnh ềnh trên vạt đường mới mở để chủ nhân vào quán ăn nhậu. Lúc đầu còn ít, sau thành hàng dài xếp nối nhau. Cảnh tượng chen lấn của dòng xe lưu thông lại diễn ra như ngày chưa cởi. Lại chen nhau lấn từng mét đường, lại inh ỏi còi hơi còi điện váng đầu, lại xe máy trèo hè luồn lách. Hình như còn có phần nhốn nháo hơn trước. dẫy xe hơi sang trọng của khách ăn nhậu vẫn cứ chênh ềnh như không có chuyện gì xẩy ra. Mấy ông bà già ngồi hóng gió trên ghế nhìn nhau lắc đầu:

-         Chẳng hiểu ý của trên dẹp hè, cởi nút để làm gì nhỉ?

-         ồi dào, có cởi có hơn chứ. Việc làm này mang lại nhiều lợi ích lắm đấy!    

                             Cửa Lò ngày lên

                            Quả cầu lửa tròn vo

Gối sóng mênh mang biển

Nhả gió khơi hổn hển

Bừng thức nắng đơm mơ

 

Thuyền câu về tròn vo

Mải mê vui áp bến

Phập phồng đêm trông hẹn

Tôm cá xôn xao bờ

 

Tiếng cười O tròn vo

Chân vui in dấu cát

Môi xinh rơi tiếng hát

Lời đan lời líu lo

 

Ánh mắt O tròn vo

Vấp nhìn qua thoáng sóng

Chung chiêng lòng xao động

Bình minh reo Cửa Lò 

                         Người bốn chân

Josephine Myrtle Corbin, sinh ngày 12/05/1868 ở Tennessee, Mỹ